آمار
| تعداد نشریات | 27 |
| تعداد شمارهها | 497 |
| تعداد مقالات | 5,318 |
| تعداد مشاهده مقاله | 7,077,393 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 4,712,372 |
گونه شناسی ساختاری مساجد تاریخی در بسترهای جغرافیایی و اجتماعی (مطالعۀ موردی: شهر کرمان) | ||
| جغرافیای اجتماعی شهری | ||
| دوره 12، شماره 2 - شماره پیاپی 27، مهر 1404، صفحه 241-259 اصل مقاله (3.22 M) | ||
| نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی (کاربردی - توسعه ای) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22103/jusg.2025.2168 | ||
| نویسندگان | ||
| محبوبه اسلامی زاده* 1؛ صادق کریمی2؛ سکینه تاج الدینی1؛ مهدیه ضیاءالدینی3 | ||
| 1مربی، گروه مرمت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران | ||
| 2دانشیار اقلیمشناسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران | ||
| 3مربی، گروه هنر اسلامی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقدمه: هدف این پژوهش، گونهشناسی ساختاری مساجد تاریخی شهر کرمان با تأکید بر تعامل میان عوامل اقلیمی و فرهنگی- اجتماعی در شکلگیری سازمان فضایی آنهاست. با توجه به جایگاه مساجد در ساختار کالبدی و اجتماعی شهرهای ایرانی-اسلامی، تحلیل فرم این بناها میتواند راهی برای شناخت بسترهای شکلدهنده معماری بومی باشد. در این راستا، پژوهش حاضر تلاش دارد تا با رویکردی زمینهگرا و تفسیرمحور، الگوهای فضایی مساجد تاریخی کرمان را طبقهبندی کرده و نسبت آنها را با شرایط اقلیمی و مؤلفههای فرهنگی- محلهای تبیین کند. داده و روش: روش تحقیق از نوع توصیفی- تحلیلی و با راهبرد کیفی انجام شده است. گردآوری دادهها بهصورت ترکیبی از مطالعات اسنادی، تحلیل نقشهها و تصاویر هوایی سال ۱۳۳۵، و بررسیهای میدانی صورت گرفته است. جامعه آماری شامل کلیه مساجد تاریخی واقع در محدوده حصار قاجاری شهر کرمان است که تا پایان دوره قاجار بنا شدهاند. یافتهها: یافتهها نشان داد که الگوی غالب در میان مساجد محلهای کرمان، شبستان ستوندار فاقد میانسرا و گنبدخانه است؛ فرمی ساده، عملکردی و مردمی که بیش از آنکه از اقلیم گرم و خشک منطقه تأثیر پذیرفته باشد، از ساختار اجتماعی محلهها، شیوههای نذر و وقف، و اقتصاد بومی نشأت گرفته است. در مقابل، مساجد شهری مانند مسجد جامع مظفری و مسجد ملک، دارای ساختار چهارایوانی و گنبدخانهاند که با معماری رسمی تطبیق دارند. جهت بررسی اثرات اقلیمی و جغرافیایی و مقایسه با اثرات فرهنگی- اجتماعی، مساجد حوزه اقلیمی همجوار را نیز در مطالعهای اجمالی از نظر گذراندیم. نتیجهگیری: نشان میدهد که عوامل فرهنگی- اجتماعی، در شکلگیری فرم فضایی مساجد کرمان بر عوامل اقلیمی تقدم داشتهاند و معماری این شهر، بهویژه در مقیاس محلهای، نمونهای شاخص از معماری بومی و مردمی در بافتهای تاریخی ایران است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مساجد تاریخی؛ شهر کرمان؛ عوامل اقلیمی؛ گونه شناسی؛ عوامل اجتماعی | ||
| مراجع | ||
|
منابع
اتینگهاوزن، ریچارد؛ گرابار، الگ. (1391). هنر و معماری اسلامی 1(یعقوب آژند، مترجم). تهران: سمت.
افلاکیان، احمد. (1394). گونهشناسی معماری مساجد سنتی ایران براساس بازشناسی الگوهای پایه. کارگاه پژوهش در تاریخ معماری، دانشگاه تهران.
بلالی اسکویی، آزیتا؛ زارعی، سحر؛ حیدری ترکمانی، مینا. (1399). الگوهای ترکیب اندامهای بنیادین معماری مساجد شهر اصفهان در دوره صفوی. مجله معماری اقلیم گرم و خشک، ۸ (11)، 125-150
بلیلان اصل، لیدا؛ فرمانی سرنسری، شهناز. (1380). لحظهای به دور از هیاهو. در مجموعه مقالات دومین همایش بینالمللی معماری مساجد (ص. 1–15). تهران: دانشگاه هنر.
پاسیان خمری، رضا؛ رجبعلی، حسن؛ رونده، محمدرضا. (1396). گونهشناسی مساجد بلوچستان ایران از دوره قاجار تا معاصر. دوفصلنامه مطالعات معماری ایران، ۶ (11)، 189-205
پیرنیا، محمدکریم. (1383). آشنایی با معماری اسلامی ایران (تدوین و گردآوری غلامحسین معماریان). تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران.
جیحانی، محمدرضا؛ صابری، ثمینه. (1401). گونهشناسی معماری مساجد بازار تاریخی کاشان. دوفصلنامه علمی کاشانشناسی، (15) 1-20
حجت، عیسی؛ ملکی، مهدی. (1391). همگرایی سه گونه بنیادین هندسه مسجد ایرانی. نشریه هنرهای زیبا – معماری و شهرسازی،۱۷(4)، 5-16
حیاتی، حامد؛ نیکخواهان، نیکی. (1402). سیر تحول کالبدی، عملکردی و ادراکی فضا در گونهشناسی مساجد تاریخی قزوین (دورههای اوایل اسلام، سلجوقی، صفوی و قاجار). دوفصلنامه علمی پژوهشی هنر، ۱۳ (25)، 91-109
دانشمند گلمکانی، فاطمه. (1394). گونهشناسی مساجد خراسان رضوی دوره تیموری. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر اصفهان.
ذاکری، محمدحسین؛ سعید، سحرالسادات. (1403). گونهشناسی معماری مساجد تاریخی استان کرمان بر مبنای ساختار فضایی. معماری اقلیم گرم و خشک، ۱۲(19)، 65-80. https://doi.org/10.22034/AHDC.2024.21606.1802
زارعی، محمدابراهیم. (1394). گونهشناسی معماری مساجد شهر سنندج در دوره قاجار. فصلنامه مطالعات شهر ایرانی-اسلامی، (19) 15-28
ساروخانی، باقر. (1378). روشهای تحقیق در علوم اجتماعی (جلد دوم). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
سجادی، علی. (1402). گونهشناسی ساختار معماری مساجد محلهای بروجرد در بستر همسازی با اقلیم. پژوهشهای باستانشناسی ایران، 13(39) 267-296 https://dx.doi.org/10.22084/NB.2023.25624.2445
سیرو، ماکسیم. (1359). تطور مساجد روستایی اصفهان (کرامتالله افسر، مترجم). اثر، ۱ (1)، 52-87
شوازی، اگوست. (1386). تاریخ معماری (لطیف ابوالقاسمی، مترجم). تهران: دانشگاه تهران.
طاهباز، منصوره؛ جلیلیان، شهربانو. (1390). اصول طراحی معماری همساز با اقلیم در ایران با رویکرد به معماری مسجد. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
طاهری سرمد، فائزه؛ هنرور، جمالالدین. (1403). گونهشناسی مساجد دوره قاجار، پهلوی و معاصر شهر کرمانشاه با تأکید بر مطالعات فرهنگی. فصلنامه مطالعات میانرشتهای در علوم انسانی، ۱۶(4)، 173-205https://doi.org/10.22035/isih.2024.5234.4984
فرمانی، شهناز؛ معماریان، غلامحسین. (1401). گونهشناسی معماری مساجد تبریز و باکو در دوره قاجار. مطالعات معماری ایران، 33، 53-67
فلامکی، محمدمنصور. (1384). معماری بومی. در مقاله معماری بومی در ایران. تهران: انتشارات فضا.
فلامکی، محمدمنصور. (1385). شکلگیری معماری در تجارب ایران و غرب. تهران: انتشارات فضا.
فلامکی، محمدمنصور. (1391). اصلها و خوانش معماری ایرانی. تهران: انتشارات فضا.
گلیجانی مقدم، نسرین. (1386). تاریخشناسی معماری. تهران: دانشگاه تهران.
مارتن، هنری. (1368). سبکشناسی هنر معماری در سرزمینهای اسلامی (پرویز ورجاوند، مترجم). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
متدین، حشمتالله. (1378). مسجد چهارایوانی. نشریه هنرهای زیبا، (6) 84-89.
متدین، حشمتالله. (1386). چهارطاقی گنبددار نقطه عطف معماری مساجد ایرانی. نشریه هنرهای زیبا، (31) 39-46
معماریان، غلامحسین. (1389) سیری در مبانی نظری معماری. تهران: سروش دانش.
معماریان، غلامحسین؛ غفاری، عباس؛ قلیزاده، فرزانه. (1396). تحلیلی بر پارامترهای گونهبندی مساجد تاریخی شهر تبریز. دوفصلنامه علمی – تخصصی فیروزه اسلام،3 (4)، 43-64
نجفی چالشتری، اعظم. (1391). بررسی پلان و تزئینات مساجد محلهای دوره صفوی شهر اصفهان. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر اصفهان.
نظری رنانی، عاطفه. (1393). بررسی معماری و تزئینات مساجد قاجار در شهر اصفهان. پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهرکرد.
هیلنبراند، رابرت. (1389). معماری اسلامی: شکل، کارکرد و معنی (باقر آیتاللهزاده شیرازی، مترجم). تهران: نشر روزنه.
References Ahmadi, M.P. (2022). A Model for Classifying the Architectural Formal Approaches of Contemporary Mosques in Terms of Their Relationship with the Historical Traditions of Mosque Design. Ali, L.A., Mustafa, F.A. (2023). Mosque typo-morphological classification for pattern recognition using shape grammar theory and graph-based techniques. Buildings, 13(3), 741. https://doi.org/10.3390/buildings13030741 Ashraf Ganjouei, M. (2023). Typology of Qajar Houses in Kerman based on Shape and Spatial Organization. Culture of Islamic Architecture and Urbanism Journal, 8(1), 101-120. Farrag, E. (2017). Architecture of mosques and Islamic centers in non-Muslim context. Alexandria Engineering Journal, 56(4), 613–620. https://doi.org/10.1016/j.aej.2017.03.001 Jahic, E. (2022). Mosques of Ottoman Period in Bosnia and Herzegovina: A typological classification of historical forms. Periodicals of Engineering and Natural Sciences (PEN), 10(5), 115-135. Jayhani, H., Saberi, S. (2023). The Architectural Typology of the Mosques within the Historical Bazaar of Kashan. Kashan Shenasi, 15(2), 65-100. Khadem-Zadeh, M.H., Me‘marian, G.H., Salavati, K. (2022). Analytical typology of historic mosques in the cultural Kurdistan region. Journal of Iranian Architecture Studies, 6(11), 103-124. McHenry, R. (Ed.). (1992). The New Encyclopaedia Britannica (Vol. 1). Encyclopaedia Britannica, Inc. Okuyucu, Ş.E. (2016). Evaluation of spatial fictions, design concepts, aesthetic quests of traditional, modern mosques from past to present and the analysis of mosque samples. Civil Engineering and Architecture, 4(2), 54–66. https://doi.org/10.13189/cea.2016.040202 Procter, P. (1995). Cambridge international dictionary of English. Cambridge University Press. Wojtowicz, J., Fawcett, W. (1986). Architecture: Formal approach. Academy Editions & St. Martin’s Press. Alam, H., Sarkar, N., Hossain, M.K. (2022). Architecture of Historical Mosques: A Typological Study on the Archaeological Site of Barobazar. International Conference on Cultural Sustainable Tourism (pp. 207-220). Cham: Springer Nature Switzerland. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 243 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 144 |
||